Zystkmt

Województwo małopolskie
— województwo —
Herb województwa małopolskiego Flaga województwa małopolskiego
Państwo	Polska
Kod ISO 3166-2	PL-MA
TERYT	12
Siedziba wojewody i sejmiku	Kraków
Wojewoda	Piotr Ćwik
Marszałek	Jacek Krupa
Powierzchnia	15 182,87 km²
Populacja (31.12.2017) • liczba ludności	3 391 400[1]
• gęstość	223,4 os./km²
Urbanizacja	49,4
Tablice rejestracyjne	K
Adres Urzędu Wojewódzkiego: ul. Basztowa 22 31-156 Kraków
Adres Urzędu Marszałkowskiego: ul. Racławicka 56 Kraków
Podział administracyjny
Liczba miast na prawach powiatu 3 Liczba powiatów 19 Liczba gmin miejskich 14 Liczba gmin miejsko-wiejskich 47 Liczba gmin wiejskich 121
Położenie na mapie Polski
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Informacje w Wikipodróżach
Strona Urzędu Wojewódzkiego
Strona Urzędu Marszałkowskiego
Portal Polska

Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. Województwo zajmuje powierzchnię 15 182 km² i jest jednym z mniejszych w Polsce (12 miejsce w kraju). Województwo ma 3,4 mln mieszkańców (31 grudnia 2017)^[2], zajmując pod tym względem 4. miejsce w Polsce. Gęstość zaludnienia jest drugą najwyższą w kraju po woj. śląskim (małopolskie – 223 osób/km², śląskie – 372 osób/km², średnia krajowa – 123 osób/km²)^[2][3]. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej.

Historia województwa |

Województwa z lat 1975–1998 z granicą obecnego województwa małopolskiego

Województwo małopolskie zostało utworzone w 1999 roku, obejmując mniejszy fragment Małopolski historycznej i geograficznej oraz fragment Spisza i Orawy. Stworzono je z województw poprzedniego podziału administracyjnego, mianowicie z:

• 
  krakowskiego – w całości,


• 
  nowosądeckiego – w całości,


• 
  tarnowskiego^[a] – oprócz gmin powiatu dębickiego i gmin Radomyśl Wlk. i Wadowice Grn. z powiatu mieleckiego,


• 
  bielskiego – tylko gminy powiatów suskiego, wadowickiego i oświęcimskiego,


• 
  katowickiego – tylko gminy powiatów olkuskiego^[b] i chrzanowskiego oraz gmina Brzeszcze z powiatu oświęcimskiego,


• 
  kieleckiego – tylko gminy powiatu miechowskiego oraz gminy Pałecznica i Koszyce z powiatu proszowickiego,


• 
  krośnieńskiego – tylko gminy Biecz i Lipinki w powiecie gorlickim.

Województwo małopolskie jako jedyne ma prawo do posiadania w swoim herbie godła Polski, czyli białego orła w koronie, z głową zwróconą w prawą stronę, na czerwonym tle. Pozostaje więc tradycyjnie jego depozytariuszem^[4].

Geografia |

Powierzchnia województwa wynosi 15 182,79 km², co stanowi 4,9% obszaru Polski (1 stycznia 2014)^[5].

Położenie administracyjne |

Województwo jest położone w południowej Polsce i graniczy ze^[6]:

• 
  Słowacją (z krajami preszowskim i żylińskim) na długości 301,6 km na południu

oraz z województwami:

• 
  podkarpackim na długości 177,9 km na wschodzie


• 
  śląskim na długości 273,4 km na zachodzie


• 
  świętokrzyskim na długości 178,4 km na północy

Położenie fizycznogeograficzne |

Województwo małopolskie obejmuje fragmenty Karpat Zachodnich oraz Wyżyny Małopolskiej.

Położenie historyczne |

Teren województwa obejmuje zachodnią część krainy historycznej i geograficznej zwanej Małopolską oraz fragmenty dwóch mniejszych krain historycznych – Spisza i Orawy.

Topografia |

Mapa fizyczna województwa

W wymiarze północ–południe województwo rozciąga się na długości 151 km, to jest 1°21′43″. W wymiarze wschód–zachód rozpiętość województwa wynosi 167 km, co w mierze kątowej daje 2°23′30″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

• północny: 50°31′13″ szer. geogr. N – działka ewidencyjna nr 382/3 (powiat miechowski),


• południowy: 49°09′30″ N – grań Wołowego Grzbietu pomiędzy słupkami granicznymi nr 210/4 a nr 210/5 (powiat tatrzański),


• zachodni: 19°04′59″ dług. geogr. E – zach. narożnik działki ewidencyjnej nr 982/1 (powiat oświęcimski),


• wschodni: 21°25′18″ E – wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 17 (powiat gorlicki).

Ukształtowanie powierzchni ma charakter zdecydowanie górski i wyżynny.

Najwyższym punktem jest północny wierzchołek Rysów – 2499 m n.p.m.

Klimat |

Województwo małopolskie leży w strefie klimatu umiarkowanego. Występuje duża amplituda temperatur wynikająca z dużego zróżnicowania wysokości. Maksymalna zanotowana temperatura wynosi +37 °C, a minimalna −38 °C.

Pokrywa śnieżna w Tatrach często utrzymuje się od listopada do połowy maja, ale jego opady są możliwe o każdej porze roku. W innych górskich rejonach śnieg pokrywa stoki do marca, a na sztucznie dośnieżanych stokach narciarskich można czasami szusować nawet na początku kwietnia.

Małopolski klimat ma swoje anomalie. Najbardziej znany jest halny – gwałtowny, ciepły wiatr, który w kilka dni może stopić nawet kilkadziesiąt centymetrów śniegu. Z kolei orawiak jest wiatrem zimnym, wiejącym od Babiej Góry, który temperaturę na Podhalu może obniżyć nawet o kilka stopni.

Stosunki wodne |

Teren województwa znajduje się w większości w zlewisku Morza Bałtyckiego z dorzeczem Wisły – ok. 90% powierzchni województwa. Natomiast południowo-zachodnia część leży na terenie zlewiska Morza Czarnego z dorzeczem Dunaju.

Urbanizacja |

Wzgórze Wawelskie w Krakowie

Rynek i ratusz w Tarnowie

Ratusz w Nowym Sączu

Odrestaurowany zamek książęcy w Oświęcimiu

Rynek w Chrzanowie

Bazylika kolegiacka św. Andrzeja Apostoła w Olkuszu.

Rynek w Bochni

Ratusz w Skawinie

Pałac Bobrowskich w Andrychowie

Kościół parafialny w Proszowicach

Brama wjazdowa do pałacu Lubomirskich w Dąbrowie Tarnowskiej

W województwie małopolskim jest 61 miast, w tym 3 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców. Powierzchnia według GUS z 1 stycznia 2009 r., liczba ludności z 31 grudnia 2014 r.^[2]

lp.	Herb	Miasto	Liczba ludności (31 grudnia 2014)	Powierzchnia (km²)	Gęstość zaludnienia (osób/km²)
1		Kraków	761 873	326,80	2331
2		Tarnów	111 376	72,38	1539
3		Nowy Sącz	83 853	57,06	1470
4		Oświęcim	39 444	30,30	1302
5		Chrzanów	37 898	38,31	989
6		Olkusz	36 477	25,66	1422
7		Nowy Targ	33 598	50,42	666
8		Bochnia	30 104	29,89	1007
9		Gorlice	28 255	23,56	1199
10		Zakopane	27 556	84,35	327
11		Skawina	24 203	20,48	1182
12		Wieliczka	21 676	13,37	1621
13		Andrychów	20 993	10,28	2042
14		Trzebinia	20 127	31,30	640
15		Wadowice	19 254	10,63	1811
16		Kęty	19 062	23,14	824
17		Myślenice	18 346	30,14	609
18		Libiąż	17 284	35,88	482
19		Brzesko	17 090	11,73	1457
20		Limanowa	15 078	18,64	809
21		Rabka-Zdrój	13 082	36,59	358
22		Dąbrowa Tarnowska	11 881	23,07	515
23		Miechów	11 830	15,49	764
24		Brzeszcze	11 560	19,17	603
25		Niepołomice	11 201	27,08	414
26		Krynica-Zdrój	10 992	40,17	274
27		Bukowno	10 336	63,42	163
28		Krzeszowice	10 173	16,84	604
29		Sucha Beskidzka	9414	27,46	343
30		Chełmek	9198	8,31	1101
31		Stary Sącz	9040	16,56	546
32		Wolbrom	8823	9,81	899
33		Mszana Dolna	7890	27,10	291
34		Tuchów	6724	18,15	370
35		Sułkowice	6537	16,46	398
36		Dobczyce	6449	12,97	497
37		Proszowice	6158	7,21	854
38		Grybów	6063	17,00	357
39		Maków Podhalański	5980	20,04	298
40		Szczawnica	5972	32,90	182
41		Piwniczna-Zdrój	5967	38,30	156
42		Jordanów	5305	20,92	254
43		Muszyna	5028	23,96	210
44		Biecz	4728	17,80	266
45		Kalwaria Zebrzydowska	4603	5,50	837
46		Słomniki	4402	3,34	1318
47		Żabno	4214	11,12	379
48		Szczucin	4189	6,84	612
49		Skała	3800	2,97	1279
50		Zator	3700	11,53	321
51		Alwernia	3435	8,87	387
52		Wojnicz	3401	8,50	400
53		Bobowa	3006	7,20	416
54		Ryglice	2870	25,08	114
55		Nowy Wiśnicz	2767	5,05	548
56		Radłów	2766	16,17	171
57		Ciężkowice	2496	9,99	250
58		Świątniki Górne	2400	4,44	541
59		Czchów	2364	14,08	168
60		Nowe Brzesko	1667	7,30	228
61		Zakliczyn	1661	4,02	413

 Zobacz też: Miasta w Polsce (statystyki).

Demografia |

Dane z 30 czerwca 2014 r.^[2]:

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2014):

• Piramida wieku mieszkańców W. małopolskiego w 2014 roku^[1].
  
  

Mniejszości narodowe i grupy etniczne |

Województwo małopolskie zamieszkują przedstawiciele czterech mniejszości narodowych: Słowacy, Ukraińcy, Żydzi i Ormianie.

Wg spisu powszechnego z 2002 r., wśród obywateli polskich zamieszkujących województwo byli:

• 
  Słowacy – 1572 osoby (kraj – 1710),


• 
  Ukraińcy – 472 osoby,


• 
  Żydzi – 50 osób,


• 
  Ormianie – 22 osoby.

Powyższe dane statystyczne, zebrane na podstawie spisu powszechnego, oparte są o subiektywne czynniki takie jak samookreślenie, poczucie przynależności do danej grupy mniejszościowej, a niekoniecznie zależne od takich kategorii jak np. przynależność językowa czy religijna.

Województwo małopolskie zamieszkują przedstawiciele dwóch grup etnicznych: Łemkowie i Romowie.

Oficjalne statystyki podają, że w województwie małopolskim zamieszkuje 1678 Romów (Cyganów). Pierwsza wzmianka historyczna, którą można odnieść do Cyganów w Polsce pochodzi z 1401 r. i dotyczy mieszczanina Cigana zamieszkującego Podgórze koło Krakowa. Romowie w tym czasie przywędrowali do Polski z południa, od strony Węgier, dokąd dotarli z Bałkanów. Ich praojczyzną są Indie, skąd wyemigrowali ok. X w.

Romowie w Polsce dzielą się, w zależności od stosunku do tradycji koczowniczych na grupę osiadłą na karpackich i grupy wędrowne. Karpaccy Romowie (nazwa nadana przez uczonych) nazwani zostali przez innych Górskim Cyganami – Bergitka Roma, Bergare, Bergary. Z czasem sami tę nazwę przyjęli jako własną. Wśród wędrownych (od 1964 r. zaczęto ich osiedlać naciskami administracyjnymi) najliczniejszą grupę stanowią Polska Roma, przybyli do Polski z Zachodu Europy w XVI w. W początku II poł. XIX w. z terenów obecnej Rumunii przybyły grupy Kełderaszy (Kelderari, Kalderari – Kotlarze) oraz Lowarów (Koniarzy).

Religia |

 Osobny artykuł: Religia w województwie małopolskim.

Na terenie województwa znajdują się rzymskokatolicka Archidiecezja krakowska oraz Diecezja bielsko-żywiecka (część), Diecezja kielecka (część), Diecezja tarnowska (część), Diecezja sosnowiecka (Metropolia częstochowska) (część), Diecezja rzeszowska (Metropolia przemyska) (część). Działa również Kościół Greckokatolicki w Polsce, Kościoły starokatolickie, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny. Protestantyzm reprezentuje: Kościół Ewangelicko-Augsburski, Kościół Ewangelicko-Reformowany, Kościół Ewangelicko-Metodystyczny, Kościół Chrześcijan Baptystów, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Kościół Boży, Kościół Boży w Chrystusie, Kościół Ewangeliczny „Misja Łaski”, Kościół Zielonoświątkowy w RP, Kościół Wolnych Chrześcijan, Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa, Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w RP, Wspólnota Chrześcijańska „Golgota”, Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego, Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa i Kościół Remonstrantów Polskich. Działają również Świadkowie Jehowy, Świecki Ruch Misyjny „Epifania”, Zrzeszenie Wolnych Badaczy Pisma Świętego i Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich. Działalność prowadzi Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie i Beit Kraków oraz Liga Muzułmańska, Szkoła Zen Kwan Um w Polsce, Sanga Zen uczniów Mistrza Kaisena, Wspólnota Buddyjska Triratna, Związek Buddyjski Tradycji Karma Kamtzang i Buddyjski Związek Diamentowej Drogi Linii Karma Kagyu.

Administracja i polityka |

Gmach Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie

Samorząd wojewódzki |

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Małopolskiego, składający się z 39 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Kraków. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Podział klubów w Sejmiku Województwa Małopolskiego (listopad 2014):

Marszałkowie

• od 1998 do 2002 Marek Nawara
  


• od 2002 do 2006 Janusz Sepioł
  


• od 2006 do 2010 Marek Nawara
  


• od 2010 do 2015 Marek Sowa
  


• od 2015 Jacek Krupa
  

Administracja rządowa |

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Małopolski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Kraków^[7], w którym znajduje się Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie przy ulicy Basztowej 22. W ramach urzędu działają także delegatury w Tarnowie i w Nowym Sączu.

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem obszar działania^[8]:

• delegatura w Nowym Sączu powiaty: gorlickiego, limanowskiego, i nowosądeckiego oraz miasto Nowy Sącz;


• delegatura w Tarnowie powiaty: bocheńskiego, brzeskiego, dąbrowskiego, i tarnowskiego oraz miasto Tarnów.

Wojewodowie Małopolscy

• 
  Ryszard Masłowski od 1999 do 2001


• 
  Jerzy Adamik od 2001 do 2005


• 
  Witold Kochan od 2005 do 2006


• 
  Maciej Klima od 2006 do 2007


• 
  Jerzy Miller od 2007 do 2009


• 
  Stanisław Kracik od 2009 do 2011


• 
  Jerzy Miller od 2011 do 2015


• 
  Józef Pilch od 2015 do 2017


• 
  Piotr Ćwik od 2017

Wicewojewoda

• 
  Andrzej Harężlak od 2001 do 2003


• 
  Ryszard Półtorak od 2001 do 2006


• 
  Stanisław Sorys od 2007 do 2010


• 
  Andrzej Harężlak od 2011 do 2014


• 
  Wojciech Szczepanik od 2015 do 2015


• 
  Józef Gawron od 2015


• 
  Piotr Ćwik od 2015 do 2017

Polityka |

Mieszkańcy województwa wybierają łącznie 41 posłów na Sejm w czterech okręgach wyborczych: nr 12, 13, 14 i 15, 8 senatorów w jednomandatowych okręgach wyborczych: 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36 i 37 oraz 7 eurodeputowanych z okręgu wyborczego nr 10, obejmującego także województwo świętokrzyskie.

Współpraca samorządowa |

Na terenie województwa funkcjonują trzy euroregiony:

• 
  Euroregion Tatry – na południu


• 
  Euroregion Beskidy – na południowym zachodzie


• 
  Euroregion Karpacki – na wschodzie

Przyroda |

Morskie Oko

Trzy Korony z Dunajca

Ochrona środowiska |

Województwo małopolskie posiada urozmaicone warunki naturalne i w dużej mierze nieskażone środowisko naturalne. Bogaty jest świat roślinny i zwierzęcy. Pośrednim dowodem takiego stanu rzeczy jest liczba znajdujących się na terenie Małopolski obszarów chronionych:

• 6 parków narodowych
  
  
  
  • Babiogórski Park Narodowy
  
  
  • Gorczański Park Narodowy
  
  
  • 
    Magurski Park Narodowy (niewielki fragment; siedziba dyrekcji w woj. podkarpackim)
  
  
  • Ojcowski Park Narodowy
  
  
  • Pieniński Park Narodowy
  
  
  • Tatrzański Park Narodowy
  
  
  
  


• 11 parków krajobrazowych – Park Krajobrazowy Beskidu Małego, Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy, Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy, Dłubniański Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie, Park Krajobrazowy Orlich Gniazd, Park Krajobrazowy Pasma Brzanki, Popradzki Park Krajobrazowy, Rudniański Park Krajobrazowy, Tenczyński Park Krajobrazowy, Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy,


• 84 rezerwatów przyrody
  


• 2189 pomników przyrody
  

Lasy |

Wschodnia część Beskidu Małego

W woj. małopolskim lasy obejmują powierzchnię 434,3 tys. ha, co stanowi 28,6% jego powierzchni. 27,1 tys. ha lasów znajduje się w obrębie parków narodowych (31 grudnia 2012)^[9].

Ze zróżnicowania gatunków gleb, a także różnicy położenia terenu względem poziomu morza wynika bardzo duże zróżnicowanie małopolskich lasów – od borów nizinnych, poprzez siedliska wyżynne aż po bory wysokogórskie.

Drzewostany najbardziej dla Małopolski charakterystyczne to lasy bukowe, porastające m.in. znaczną część Beskidów, a także świerkowy starodrzew, na przykład charakterystyczne tatrzańskie „smreki”. Cennym kompleksem leśnym województwa małopolskiego jest Puszcza Niepołomicka – jedyny pozostały fragment olbrzymiego kompleksu rozciągającego się przed kilkuset laty na wschód od Krakowa. W niej polował niegdyś Władysław Jagiełło, a później królowa Bona. Do dzisiaj^{[potrzebny przypis]} w Puszczy Niepołomickiej żyje stado żubrów.

W województwie małopolskim jest kilka fragmentów lasu o charakterze pierwotnym, położonych w Pieninach, w Babiogórskim Parku Narodowym, Tatrach czy Beskidzie Sądeckim. Te lasy są schronieniem dla zagrożonych gatunków roślin i zwierząt; nie tylko tych, których nazwy znane są tylko fachowcom, ale także najsłynniejszych: szarotki alpejskiej, krokusa, a spośród zwierząt: orła przedniego, świstaka, kozicy.
W małopolskich lasach można znaleźć grzyby takie jak rydze i borowiki, a także borówki i inne leśne owoce.

Pustynia |

Pustynia Błędowska

W województwie małopolskim znajduje się pustynia – położona na zachód od Olkusza, rozciąga się między miejscowościami Klucze, Chechło i Błędów. Chociaż piaski Pustyni Błędowskiej potrafią w lecie nagrzewać się do temperatury 70 °C to w sensie klimatycznym teren ten pustynią nie jest. Dlatego powiodły się podjęte w latach 50. i 60. XX w. próby obsadzania jej roślinnością. W efekcie każdy kto chce odwiedzić pustynię winien się spieszyć: jej obszar zmniejsza się z roku na rok i z niegdysiejszych 80 km² skurczył się do ok. 30 km².

Kalendarium historyczne |

Starożytność |

• 
  IV wiek p.n.e. – IV wiek n.e. Okres osadnictwa celtyckiego


• I–IV wiek n.e. – okres wpływów rzymskich


• V wiek – koniec osadnictwa celtyckiego

Średniowiecze |

Widok starego miasta w Bieczu

Zamek w Niedzicy

Zamek w Nowym Wiśniczu

Kopalnia soli w Wieliczce

Klasztor i kościół bernardynów w Alwerni

Bazylika oraz dom rodzinny
św. Jana Pawła II w Wadowicach

• VI–VII wiek – Słowianie w dorzeczu górnej Wisły


• VIII wiek – powstanie grodu na wzgórzu wawelskim


• IX wiek – powstanie Podegrodzia


• 890 – najazd Wielkomorawian, chrystianizacja plemion małopolskich


• 990 – podbój Krakowa i ziem dorzecza górnej Wisły przez księcia Polan Mieszka


• 1072 – Stanisław ze Szczepanowa został biskupem


• 1088 – kult św. Stanisława


• 1138 – Bolesław Krzywousty przed śmiercią nadał ustawę sukcesyjną.


• 1184 – Florian małopolskim świętym


• 1222 – biskup Iwo Odrowąż


• 1225 – Cystersi pod Krakowem


• 1237 – klasztor Franciszkanów w Krakowie


• 1241 – najazd na Małopolskę Tatarów
  


• 1251 – Kopalnia soli Bochnia


• 1253 – kanonizacja św. Stanisława
  


• 1257 – nadanie aktu lokacyjnego Krakowowi


• 1259 – Małopolskę dotknęło trzęsienie ziemi


• 1292 – nadanie aktu lokacyjnego dla miasta Nowy Sącz
  


• 1306 – Władysław Łokietek zajął dzielnicę krakowską i rozpoczął dzieło zjednoczenia państwa polskiego


• 1320 – koronacja Władysława Łokietka na króla Polski. Kraków stał się miastem koronacyjnym


• 1330 – nadanie aktu lokacyjnego dla miasta Tarnów przez W. Łokietka


• 1333 – śmierć Władysława Łokietka. Pogrzeb króla odbyty w Krakowie umocnił rolę miasta jako metropolii monarszej


• 1344 – Kazimierz Wielki opanował ziemię sanocką i przemyską, które stały się częścią dzielnicy Małopolskiej


• 1346 – w Wiślicy Kazimierz Wielki wydał tzw. Statuty Wiślickie, stanowiące skodyfikowane prawo dzielnicy małopolskiej


• 1364 – zjazd Monarchów w Krakowie zakończony, jak podaje legenda, ucztą wydaną na cześć gości przez mieszczanina krakowskiego Mikołaja Wierzynka
  


• 1368 – Kazimierz III Wielki nadał statuty podkrakowskim żupom solnym, tworząc nowoczesne, największe w Małopolsce i w Polsce przedsiębiorstwo przemysłowe


• 1376 – najazd litewski na Małopolskę


• 17 lipca 1399 – w Krakowie zmarła w opinii świętości Królowa Jadwiga
  


• 1423–1465 – biskupem krakowskim był Zbigniew Oleśnicki
  


• 9 stycznia 1433 – w Krakowie został ponowiony przywilej jedlneński (1430 r.), gwarantujący szlachcie wolność osobistą (tzw. Neminem Captivabimus)


• 19 marca 1454 – król Polski zhołdował księstwo oświęcimskie
  

Wczesna nowożytność |

• 1494 – włączenie do Korony księstwa zatorskiego przez Jana Olbrachta
  


• 10 kwietnia 1525 – hołd pruski na płycie Rynku Głównego w Krakowie


• 1563–1564 – ostateczna inkorporacja do Polski księstw – oświęcimskiego i zatorskiego


• 14 kwietnia 1570 – w Sandomierzu doszło do połączenia wyznań protestanckich – luteran, kalwinów i braci czeskich, którzy tworzą tzw. wyznanie polskie. Akt ten bywa zwany Zgodą Sandomierską


• 1574 – tumult krakowski
  


• 1587 – najazd na Małopolskę habsburskiego arcyksięcia Maksymiliana III, pretendenta do korony polskiej. Jesienią armia austriacka bezskutecznie oblegała Kraków


• 26 maja 1584 – na zamku wawelskim ścięto banitę Samuela Zborowskiego
  


• 1591 – zburzenie zboru protestanckiego w Krakowie w czasie tumultu religijnego


• 1604 – do Krakowa przybył rzekomy syn Iwana IV Groźnego, Dymitr zwany samozwańcem. Przy czynnym poparciu magnaterii małopolskiej i mieszczan Krakowa, uzyskał pomoc w swej wyprawie na Moskwę


• 1611 – katastrofalny w skutkach pożar Nowego Sącza


• wrzesień-październik 1655 – kampania armii szwedzkiej doprowadziła do zajęcia większości Małopolski. Oblężony poddał się Kraków (18 X), padły także inne miasta (Nowy Sącz, Tarnów, Żywiec).


• 13 grudnia 1655 – powstanie mieszczan odbija z rąk szwedzkich Nowy Sącz


• 1668 – abdykacja Jana Kazimierza. Król wyjeżdżając z Polski zatrzymał się na dłużej w Krakowie gdzie zamieszkał w Pałacu „Krzysztofory”, obecnej siedzibie Muzeum Historycznego m. Krakowa


• 1700–1716 – w związku z toczącą się tzw. III wojną północną, przez Małopolskę przeciągnęły oddziały szwedzkie, rosyjskie, saskie i polskie, niszcząc katastrofalnie cały region.


• 1707–1710 – katastrofalna zaraza, która objęła Kraków i okolicę pochłonęła blisko 20 000 ofiar


• 1734 – w związku z toczącą się wojna o sukcesję polską, przez Małopolską przeszły korpusy wojsk saskich oraz polskich wiernych Stanisławowi Leszczyńskiemu
  


• 1769 – pod pretekstem walk konfederacji barskiej wojska austriackie zajęły grody spiskie i okolice Nowego Targu i Nowego Sącza


• 1770–1771 – w walkach konfederatów barskich szczególną rolę odegrały umocnienia w Tyńcu, Lanckoronie i w mieście Krakowie oraz na zamku wawelskim


• 1772 – I rozbiór Polski. Południowa część Małopolski (bez Krakowa) przypadła Austrii


• 1795 – III rozbiór Polski. Północna część Małopolski pomiędzy Bugiem, Wisłą i Pilicą dostała się w ręce austriackie


• kwiecień-lipiec 1809 – ofensywa Józefa Poniatowskiego wyzwoliła z rąk austriackich ziemie III zaboru, w tym m.in. Kraków i przyłączyła je do księstwa warszawskiego
  


• 1813 – Józef Poniatowski wraz z wojskiem polskim opuścił Kraków, który zajmują wojska rosyjskie


• 1815 – kongres wiedeński podzielił ostatecznie Małopolskę pomiędzy Rosję i Austrię. Kraków wraz z okolicami tworzy niezależne teoretycznie państewko tzw. Rzeczpospolitą Krakowską
  


• 1846 – powstanie krakowskie oraz powstanie chochołowskie. Likwidacja Rzeczypospolitej Krakowskiej i włączenie Krakowa do austriackiej Galicji jako stolicę Wielkiego Księstwa Krakowskiego
  

Nowożytność |

• 26 kwietnia 1848 – Wiosna Ludów w Krakowie zakończona zbombardowaniem miasta przez wojsko austriackie


• 1864–1865 – stan oblężenia w Galicji w związku z toczącym się powstaniem styczniowym
  


• 1867 – Galicja otrzymała z rąk cesarza Franciszka Józefa I autonomię


• 1869 – wprowadzenie języka polskiego jako urzędowego w Galicji
  


• 1884 – otwarcie tzw. podkarpackiej linii kolejowej (Nowy Sącz, Krynica)

Okres wojenny i międzywojenny |

• wrzesień 1914 – przysięga Legionów Polskich na Błoniach krakowskich
  


• 3–8 września 1939 – Małopolska została zajęta przez armię hitlerowską.


• 18 stycznia 1945 – wojska radzieckie wkroczyły do Krakowa

Gospodarka |

W 2017 r. produkt krajowy brutto woj. małopolskiego wynosił 142.1 mld zł, co stanowiło 7,9% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 42,1 tys. zł (90.1% średniej krajowej), co plasowało małopolskie na 6. miejscu względem innych województw^[10][11].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. małopolskiego w marcu 2018 roku wynosiło 4882 zł, co lokowało je na 3. miejscu względem wszystkich województw^[12].

W kwietniu 2018 roku w Małopolsce zarejestrowanych było ok. 76 500 bezrobotnych. Daje to stope bezrobocia na poziomie 5.1%.^[13]

Gospodarstwa domowe 4,8% mieszkańców woj. małopolskiego mają wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajduje się poniżej minimum egzystencji) (2011)^[14].

Przemysł |

Na terenie województwa znajdują się obszary 4 okręgów przemysłowych:

1. Krakowski


2. Jaworznicko-Chrzanowski


3. Tarnowski


4. Karpacki

Zasoby surowców mineralnych |

Kryształy soli z kopalni w Wieliczce

• 
  sól kamienna – Bochnia, Wieliczka (obecnie muzeum)


• 
  ropa naftowa – okolice Gorlic
  


• 
  węgiel kamienny – okolice Brzeszcz i Libiąża
  


• rudy cynku i ołowiu – okolice Chrzanowa i Olkusza
  


• wody mineralne – Krynica, Muszyna i okolice


• wody geotermalne – Podhale
  


• niewielkie złoża gazu ziemnego – okolice Krakowa i Babiej Góry
  


• surowce budowlane, tj.: kamień budowlany i kamień drogowy (okolice Krzeszowic), wapienie, gliny ceramiczne i kruszywo budowlane

Energia |

Największe elektrociepłownie na węgiel kamienny znajdują się w Krakowie, Skawinie i Trzebini (0,5 tys.–1 tys. MW) oraz w Tarnowie (100–500 MW).

Bezpieczeństwo publiczne |

W województwie małopolskim działa centrum powiadamiania ratunkowego, które znajduje się w Krakowie i które obsługuje zgłoszenia alarmowe kierowane do numerów alarmowych 112, 997, 998 i 999^[15].

Transport |

Województwo małopolskie położone jest na skrzyżowaniu ważnych szlaków komunikacyjnych. Przez jego obszar wiodą szlaki tranzytowe ze wschodu na zachód i z północy na południe: linie kolejowe i drogi krajowe.

Transport drogowy |

Transport kolejowy |

Wnętrze dworca Kraków Główny

Pesa Acatus II Kolei Małopolskich linii S1 na stacji Kraków Lotnisko

Międzynarodowy Port Lotniczy
im. Jana Pawła II Kraków-Balice

W województwie małopolskim znajduje się 1121 km eksploatowanych linii kolejowych (7. miejsce w kraju), z czego 653 km to linie jednotorowe, natomiast 468 km – dwu- i więcej torowe. 870 km linii kolejowych jest zelektryfikowanych (stan na dzień 31 grudnia 2013)^[18]. W 2017 roku statystyczny mieszkaniec województwa małopolskiego jechał 4,9 raza pociągiem^[19].

W województwie znajduje się 26 czynnych dworców kolejowych^[20], 4 z nich są wpisane do rejestru zabytków: Nowy Sącz, Rabka-Zdrój, Tarnów, Zakopane^[21].

Tabor kolejowy |

Województwo małopolskie jest właścicielem 40 pojazdów zakupionych przez Urząd Marszałkowski.

Transport lotniczy |

Międzynarodowy Port Lotniczy Kraków-Balice posiada regularne połączenia z miastami Europy, Ameryki Północnej i Izraelem. Trwa rozbudowa terminala pasażerskiego, który po przebudowie będzie mógł obsługiwać ponad 8 mln osób rocznie.

Kultura |

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie

W województwie małopolskim odbywają się liczne festiwale o międzynarodowej renomie, m.in. Festiwal Kultury Żydowskiej na krakowskim Kazimierzu, czy Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem, a także Tydzień Kultury Beskidzkiej, Babiogórska Jesień, Łemkowska Watra oraz Święto Borówki w Zubrzycy Górnej.

Województwo małopolskie ma dość dużą liczbę instytucji kultury. Co czwarty zwiedzający polskie muzeum trafia do jednej z placówek na terenie województwa małopolskiego. W zbiorach państwowych, kościelnych i kolekcjach prywatnych znajduje się 20 proc. wszystkich polskich dzieł sztuki. Najważniejsze ekspozycje znajdują się: na Zamku Królewskiego na Wawelu, w oddziałach Muzeum Narodowego, w muzeach okręgowych w Tarnowie i Nowym Sączu, muzeach diecezjalnych w Tarnowie i Krakowie. W Tarnowie znajduje się jedyna w Europie stała wystawa poświęcona pamięci Romów.

Instytucje kulturalne w Małopolsce:

Media |

W województwie małopolskim działają dwie stacje telewizyjne: Ośrodek Regionalny Telewizji Polskiej S.A. oraz TVN Południe. Ponadto liczni operatorzy sieci kablowych, działający zwłaszcza w miastach i na dużych osiedlach, dostarczają pakiet programów telewizyjnych i radiowych; uruchomili także własne programy o charakterze lokalnym, głównie informacyjno-rozrywkowe. W województwie małopolskim nadają również radia ogólnopolskie takie jak RMF FM, Radio Zet, regionalne Radio Kraków, a także lokalne, np. Radio ESKA, Radio Złote Przeboje, Radio Alex, Radio RDN Małopolska (dawniej Radio Dobra Nowina) czy Radio Vox FM Kraków. W Krakowie znajdują się siedziby oraz serwerownie czołowych portali internetowych Onet.pl oraz Interia.pl. Działają również inne portale regionalne – Nowa Małopolska, Moje Miasto Kraków, Nasze Miasto.

Województwo małopolskie ma drugą pozycją w kraju pod względem liczby zarejestrowanych oficyn wydawniczych, z których większość stanowią wydawnictwa prywatne oraz kościelne i klasztorne.^{[potrzebny przypis]}

Nauka i oświata |

Uniwersytet Jagielloński

Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

Akademia Muzyczna w Krakowie

Województwo małopolskie jest trzecim w Polsce pod względem liczby studentów. Działa w nim najstarsza w Polsce uczelnia – Uniwersytet Jagielloński o ponad 600-letniej tradycji. Z kolei wśród prywatnych uczelni ekonomicznych w ogólnopolskich klasyfikacjach najwyżej oceniane są: Wyższa Szkoła Biznesu w Nowym Sączu i krakowska Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości. Wyższe uczelnie koncentrują się głównie w Krakowie. W 34 małopolskich uczelniach kształci się ponad 203 tysięcy studentów.

Ważniejsze z nich to:

• Uniwersytet Jagielloński


• 
  Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie im. Stanisława Staszica


• Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie


• 
  Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki


• Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie


• 
  Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie im. Komisji Edukacji Narodowej


• 
  Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie im. Bronisława Czecha


• 
  Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie im. Jana Matejki


• Akademia Muzyczna w Krakowie


• 
  Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie (wcześniej jako: Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie)


• Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie


• Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego


• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Tarnowie


• Małopolska Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Tarnowie


• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Oświęcimiu


• Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu


• Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości w Nowym Sączu


• 
  Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University w Nowym Sączu

Turystyka i wypoczynek |

Brama obozowa w Auschwitz I

Sanktuarium Maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej

Sanktuarium Górskie na Groniu Jana Pawła II

Kościół św. Jakuba w Rozdzielu z 1563 roku znajdujący się na Szlaku Architektuty Drewnianej

Stary Dom Zdrojowy w Krynicy-Zdroju

Fontanna Siedmiu Słoni w Rabce-Zdroju

W 2007 r. województwo odwiedziło ponad 14,5 milionów turystów, w tym 3 miliony z zagranicy (najwięcej z Niemiec, USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch oraz Rosji i Ukrainy).

Główne atrakcje turystyczne Małopolski to: miasto Kraków, Kopalnia Soli w Wieliczce, Kopalnia Soli w Bochni, były niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, kompleks drewnianych kościołów na Szlaku Architektury Drewnianej, tradycyjny spływ Przełomem Dunajca przez Pieniny a także najwyższe polskie góry – Tatry oraz miasto Zakopane, nazywane zimową stolicą Polski.

Region to także cel turystyki pielgrzymkowej (sanktuaria w Kalwarii Zebrzydowskiej i Krakowie-Łagiewnikach, Limanowej, Pasierbcu, Dom Rodzinny Jana Pawła II w Wadowicach, Kaplica na Groniu Jana Pawła II) oraz leczniczej (9 miejscowości uzdrowiskowych w całym województwie).

Corocznie od 1999 r. organizowane są Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego, mające na celu promowanie zabytków Małopolski. 5 zespołów zabytkowych wpisanych zostało na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Są to:

• Stare Miasto w Krakowie


• kopalnia soli w Wieliczce


• Były obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau Muzeum w Oświęcimiu i Brzezince


• 
  klasztor i park pielgrzymkowy w Kalwarii Zebrzydowskiej
  


• drewniane kościoły południowej Małopolski

Popularnymi obszarami turystyki pieszej i sportów zimowych są pasma górskie Beskidów (m.in.: Beskid Makowski, Beskid Mały, Beskid Niski, Beskid Wyspowy, Beskid Żywiecki oraz Gorce) a także Pieniny i Tatry.

Utworzono także Karpacki Szlak Rowerowy, który wraz ze szlakami łącznikowymi, prowadzi przez najbardziej znane i cenne historycznie miejscowości województwa małopolskiego.

Podział administracyjny |

Podział województwa na powiaty

 Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa małopolskiego.

W dniu 1 stycznia 1999 r. weszła w życie reforma administracyjna Polski, tworząc dwa nowe szczeble samorządu lokalnego i zmieniając liczbę województw. W ten sposób powstało samorządowe województwo małopolskie. W jego skład weszły obszary ówczesnego województwa krakowskiego i nowosądeckiego oraz części bielskiego, kieleckiego, katowickiego, krośnieńskiego i tarnowskiego. Województwo małopolskie tworzą 22 powiaty, 182 gminy, 1904 sołectwa. Na jego terenie znajduje się 61 miast i 2630 wsi.^{[potrzebny przypis]}

lp.	Herb	Powiat	stolica	powierzchnia (km²)	ludność	gęstość zaludnienia (osób/km²)
1		bocheński	Bochnia	649,28	102 592	158
2		brzeski	Brzesko	590	91 643	155,3
3		chrzanowski	Chrzanów	371,49	127 540	343,3
4		dąbrowski	Dąbrowa Tarnowska	530	58 631	110,6
5		gorlicki	Gorlice	967,36	107 148	110,8
6		krakowski	Kraków	1229,62	256 260	208,4
7		limanowski	Limanowa	951,96	125 108	131,4
8		miechowski	Miechów	676,73	49 977	73,9
9		myślenicki	Myślenice	673,3	120 903	178,8
10		nowosądecki	Nowy Sącz	1550,24	204 092	131,7
11		nowotarski	Nowy Targ	1474,66	185 917	126,1
12		olkuski	Olkusz	622,19	113 814	182,9
13		oświęcimski	Oświęcim	406,03	153 705	378,6
14		proszowicki	Proszowice	414,57	43 406	104,7
15		suski	Sucha Beskidzka	685,75	83 006	121
16		tarnowski	Tarnów	1413,44	196 810	139,2
17		tatrzański	Zakopane	471,62	65 542	139
18		wadowicki	Wadowice	645,74	156 488	242,3
19		wielicki	Wieliczka	429,2	112 161	261,3
20		Kraków	–	327	756 183	2312,5
21		Nowy Sącz	–	58	84 537	1457,5
22		Tarnów	–	72,4	114 635	1583,4
Razem	–	22	19	15 182,87	3 310 094	218

Zobacz też |

• Podział administracyjny województwa małopolskiego


• Województwo krakowskie


• Województwo nowosądeckie


• Województwo tarnowskie

Uwagi |

Przypisy |

Linki zewnętrzne |

Zobacz portal z wiadomościami w serwisie Wikinews na temat Małopolska

• Oficjalny portal województwa małopolskiego


• Województwo małopolskie w liczbach

p • d • e Województwo małopolskie Miasta na prawach powiatu Kraków (siedziba) • Nowy Sącz • Tarnów Powiaty bocheński • brzeski • chrzanowski • dąbrowski • gorlicki • krakowski • limanowski • miechowski • myślenicki • nowosądecki • nowotarski • olkuski • oświęcimski • proszowicki • suski • tarnowski • tatrzański • wadowicki • wielicki Inne zagadnienia Podział administracyjny • Herb • Flaga

p • d • e Miasta województwa małopolskiego Miasta na prawach powiatu Kraków • Nowy Sącz • Tarnów Miasta powiatowe Bochnia • Brzesko • Chrzanów • Dąbrowa Tarnowska • Gorlice • Limanowa • Miechów • Myślenice • Nowy Targ • Olkusz • Oświęcim • Proszowice • Sucha Beskidzka • Wadowice • Wieliczka • Zakopane Miasta gminne Alwernia • Andrychów • Biecz • Bobowa • Brzeszcze • Bukowno • Chełmek • Ciężkowice • Czchów • Dobczyce • Grybów • Jordanów • Kalwaria Zebrzydowska • Kęty • Krynica-Zdrój • Krzeszowice • Libiąż • Maków Podhalański • Mszana Dolna • Muszyna • Niepołomice • Nowe Brzesko • Nowy Wiśnicz • Piwniczna-Zdrój • Rabka-Zdrój • Ryglice • Skała • Skawina • Słomniki • Stary Sącz • Sułkowice • Szczawnica • Szczucin • Świątniki Górne • Trzebinia • Tuchów • Wojnicz • Wolbrom • Zakliczyn • Zator • Żabno

p • d • e Podział administracyjny Polski Województwa dolnośląskie • kujawsko-pomorskie • lubelskie • lubuskie • łódzkie • małopolskie • mazowieckie • opolskie • podkarpackie • podlaskie • pomorskie • śląskie • świętokrzyskie • warmińsko-mazurskie • wielkopolskie • zachodniopomorskie Siedziby wojewodów i sejmików Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Gorzów Wielkopolski • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Łódź • Olsztyn • Opole • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Toruń • Warszawa • Wrocław • Zielona Góra Podziały administracyjne województw dolnośląskie • kujawsko-pomorskie • lubelskie • lubuskie • łódzkie • małopolskie • mazowieckie • opolskie • podkarpackie • podlaskie • pomorskie • śląskie • świętokrzyskie • warmińsko-mazurskie • wielkopolskie • zachodniopomorskie Herby województw dolnośląskie • kujawsko-pomorskie • lubelskie • lubuskie • łódzkie • małopolskie • mazowieckie • opolskie • podkarpackie • podlaskie • pomorskie • śląskie • świętokrzyskie • warmińsko-mazurskie • wielkopolskie • zachodniopomorskie Flagi województw dolnośląskie • kujawsko-pomorskie • lubelskie • lubuskie • łódzkie • małopolskie • mazowieckie • opolskie • podkarpackie • podlaskie • pomorskie • śląskie • świętokrzyskie • warmińsko-mazurskie • wielkopolskie • zachodniopomorskie Województwa proponowane staropolskie • środkowopolskie • środkowopomorskie • Warszawa Inne jednostki podziału powiaty • gminy